(Doğu Eroğlu / Birgün – 29 Temmuz 2014)

Çevre Bakanlığı, iptal edilen maddeleri yeniden ÇED yönetmeliğine koymaya hazırlanıyor. Taslak kabul edilirse AYM’nin iptal ettiği ÇED muafiyeti de geri gelecek

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, hukukçuların itirazları sonucunda Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliğinin iptal edilen veya yürütmesi durdurulan maddelerini yeniden yönetmeliğe dâhil etmeye hazırlanıyor. Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü önceki gün internet sayfasında yayınladığı yeni yönetmelik taslağını görüş ve önerilere açarken, geçtiğimiz hafta Danıştay tarafından yürütmesi durdurulan maddeler ile Anayasa Mahkemesi (AYM) tarafından 3 Temmuz’da iptal edilen dev projelere ÇED muafiyeti sağlayan geçici madde taslakta yeniden yerlerini aldılar.

SORUMLULUK ÖZEL ŞİRKETLERE
Danıştay 14. Dairesinin yürütmesini durdurduğu 2. maddenin 1. fıkrasının c bendi ile 4. maddenin 1. fıkrasının b, i ve p bentleri yeni taslakta olduğu gibi korundu. Böylelikle yönetmelik kapsamı, projelerin kamu denetimini kısıtlayacak şekilde yeniden daraltılacak ve denetim projelerin denetim sorumluluğu bir kez daha ÇED Raporlarını düzenleyen özel şirketlere verilebilecek. ÇED sürecinde halkın katılımını düzenleyen ve idare lehine avantajlar içerdiği gerekçesiyle Danıştay tarafından yürütmesi durdurulan maddeler de taslakta tekrar yer buldu.

TOPLANTIYI BAKANLIK BELİRLER
Önceki yönetmeliklerde yer alan “Toplantı için projeden en çok etkilenmesi beklenen ilgili halkın kolaylıkla ulaşabileceği merkezi bir yerin seçilmesine özen gösterilir” ibaresinin yerine gelen ve geçtiğimiz günlerde Danıştay tarafından yürütmesi durdurulan “Bakanlıkça belirlenen tarihte ve Valilikçe belirlenen yer ve saatte halkın katılımı toplantısı düzenlenir” düzenlemesi bu taslakta da yer aldı. Böylelikle Valiliğe projeden etkilenen halkın toplantıya katılmasını engelleme yetkisinin yeniden tanınmasının önü açılmış oldu.

‘MUAF TUTULANLAR’ GENİŞLEDİ
Taslakta yerini alan maddeler arasında, 3 Temmuz tarihinde AYM tarafından iptal edilen Geçici Madde 3 de bulunuyor. Dev projelere ÇED muafiyeti getirdiği için pek çok defa yargıya taşınan ve en son AYM tarafından iptal edilen madde, ufak bir değişiklikle yeniden taslağa girdi. “1997’den önce yatırım programına alınmış ve 5 Nisan 2013 tarihi itibarıyla planlama aşaması geçmiş olan veya ihalesi yapılmış olan projeleri” ÇED Yönetmeliği kapsamından çıkaran maddenin yeni halinde sadece tarihlerde değişiklik yapıldı. Geçici Madde 2 adıyla taslağa konan maddenin kapsamı, 29 Mayıs 2013 tarihinden önce ihalesi yapılmış veya planlama aşaması geçmiş projelere ÇED muafiyeti getirecek şekilde genişletilerek ÇED muafiyeti kapsamı 55 gün uzatıldı.

***

İki defa iptal edilen madde yine yönetmelikte

Maden, petrol ve jeotermal arama faaliyetlerine ÇED muafiyeti getiren ve üç defa iptal edilen madde de yine yönetmelik taslağına girdi. İlk olarak Maden ve Çevre Kanununun 28. maddesiyle getirilen arama faaliyetlerine ÇED muafiyeti sağlayan düzenleme AYM tarafından iptal edilmiş, ardından aynı işleve sahip bir madde 30 Haziran 2011’de ÇED Yönetmeliğine eklenmişti. Bu düzenlemeyi içeren ÇED yönetmeliği 25. maddesinin yürütmesi ise Danıştay tarafından durdurulmuştu. ÇED Yönetmeliğine 26. madde biçiminde yeniden sokulan muafiyet düzenlemesi, yeni taslakta ise EK-2 listesinde yer aldı. Taslaktaki EK-2 listesinin 56. maddesi uyarınca, “maden, petrol, doğalgaz, kaya gazı veya jeotermal kaynak arama projeleri” Çevre Şehircilik Bakanlığı İl Müdürlüklerince değerlendirmeye alınacak. Lüzum görüldüğü takdirde bu projelerden ÇED Raporu istenecek.

***

ÇED süreci nedir?

ÇED, yani Çevresel Etki Değerlendirmesi süreci, kentsel ve çevresel projeler ile enerji yatırımlarının belirlenen kıstaslar çerçevesinde değerlendirilmesi için işletiliyor. Otoyollar, termik santraller, HES’ler, barajlar, madenler, petrol ve jeotermal arama faaliyetleri, nükleer santraller gibi projeler için şart koşulan değerlendirmede, kamu yararı, proje alanı, teknik unsurlar, halkın bilgilendirilmesi gibi etmenler incelemeye alınıyor. “ÇED Olumlu” kararı alamayan projeler uygulamaya konulmuyor.