(Sendika.org– 4 Ocak 2016)

Sokağa çıkma yasaklarının sürdüğü, evlerin tank ve toplarla bombalandığı Sur’da yapılacak ‘dönüşüm planı’nın içeriğine dair bugün bir haber yayımlandı. Buna göre Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ile Toplu konut İdaresi’nin (TOKİ) koordinasyonunda yürütülen çalışmalarda projenin ana unsuru ‘az konut, çok ticaret’ olacağı belirlendi

Sur ilçesi, bir süredir kentsel dönüşümü konuşuyordu. 2010’da, başlayan çalışmalarda, 330 yapı yıkıldı. Tepkilerin ardından yıkımlar durdu. 2012’de ise Bakanlar Kurulu’nun kararıyla riskli alan ilan edildi. Devlet ablukası ve sokağa çıkma yasağıyla beraber yaşanan çatışmalar sonrasında ise kentsel dönüşüm yeniden gündeme geldi.

İlçe Diyarbakır’ın tarihi ilçesi. Eski Diyarbakır evlerinin, hanların ve kültürel yapıların yoğun olduğu bir yer. Kültürel yapıların da saldırılar sırasında zarar gördüğü biliniyor. Baro Başkanı Tahir Elçi, kurşunların hedefi olan Dört Ayaklı Minare’nin önünde, ilçedeki kültürel yapıların karşı karşıya olduğu tehlikeye dikkat çekerken katledilmişti. İlçenin en önemli mimari yapılarından biri olan Kurşunlu Cami’de saldırılarda zarar gördü.

Dönüşümün adı: ‘Az konut, çok ticaret’

Star Gazetesi’nin haberinde Sur için kentsel dönüşüm projesinin hazır olduğunu yazıyor.

Ercan Baysal imzalı haberde, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ile Toplu konut İdaresi’nin (TOKİ) koordinasyonunda yürütülen çalışmalarda projenin ana unsuru ‘az konut, çok ticaret’ olarak açıklandığı iddia edildi.

Habere göre projenin detayları şu şekilde:

İmar planının hazır olduğu projenin tüm unsurlarıyla hayata geçmesi için uzmanlar, 4 milyar Türk Lirası’na yakın bir rakama ihtiyaç olduğunu belirtirken yapılacak binaların 4 katı aşmayacağını kaydetti. Hiçbir binanın yüksekliği tarihi surların üzerine çıkamayacak. Vatandaşa evlerinin kamulaştırılması karşılığında rayiç bedel üzerinden ödeme yapılacak. Ancak belirlenecek rakam bölgede çatışmalar başlamadan önceki değere göre hesaplanacak. Kentsel dönüşüm çalışmalarında ünlü sanat tarihçisi Albert Gabriel’in Sur içinin 1930’lu yıllara ait fotoğraflarından da yararlanıldığı belirtiliyor.

Haberde projenin başlıkları şöyle sıralanıyor:

– 1000 adet tarihi eser koruma altına alınacak.

– 8 bin ev tarihi dokuya uygun inşaa edilecek.

– Binalar surları gölgelemeyecek ve 4 katı aşmayacak.

– Terör saldırısı öncesi rayiç bedel esas alınacak.

– Proje için 4 milyar lira bütçe ayrıldı.

“Bakanlığın hazırladığı bir planı yok”

Haberdar sitesine açıklamada bulunan Mimarlar Odası Diyarbakır Şube Başkanı Merthan Anık, Sur içinin tamamını rant alanına dönüştürülmek istendiğini ifade ederek, “Bölgede yaşayanlar bir daha dönmemek üzere göndermek isteniyorlar” dedi.

Diyarbakır Mimarlar Odası Başkanı Merthan Anık, Diyarbakır Sur İçi’nin 2012 yılında riskli alan ilan edildiğini ifade etti ve şöyle devam etti:

“Bu karar 2012 yılında alındı, ancak kentsel dönüşümü gerçekleştiremediler. Şuanda dönüşümün sağlanması için Bakanlığın hali hazırda ortada bir proje yok. Varsa da bunu herkesten gizliyorlar. Belediye’ye sunulan bir master planı yok. Bizim de bununla ilgili bir bilgimiz yok.”

 “TOKİ, başka yerde yaptığı yapıları Sur’da yapamaz”

Anık, Diyarbakır Sur’da dönüşümün nasıl olacağıyla ilgili de şu bilgileri verdi:

“Dönüşüm ancak UNESCO ve Koruma Kurulu kriterlerine göre yapılabilir. Bunun dışına çıkmazlar. Evler, Diyarbakır geleneksel mimarisine uygun, tamamen taştan yapılmalı. Evlerin avlulu, yüksekliğinin de 8 metreden fazla olmaması gerekiyor. Ticari alanlar söz edildiği gibi çok fazla olmaz. Bunların da taştan yapılması ve Sur’un yüksekliğini aşmamaları gerekiyor. Bunu TOKİ veya başkası, kim yaparsa yapsın bu kriterlere göre yapması gerekiyor. TOKİ başka yerde yaptığı gibi buraya gelip bloklar dikemez. Bütün şartlar yerinde olsa bile kentsel dönüşümün başlaması için en az bir buçuk yıl gerekiyor. Eğer bir dönüşüm yapılacaksa insanlar mağdur edilmeden geçici bir yere yerleştirilmeli ve projeler bittikten sonra tekrar evleri kendilerine iade edilmeli.”

“Sur’u boşaltıp insanları temelli göndermek istiyorlar”

Sur’da yaşanan çatışma ve yıkımlarla ilgili de Anık, İnsanların bir daha dönmemek özer evlerinden gönderilmeye çalışıldığını belirtti.

Anık; “Binlerce insan evlerini terk etti. Onların tekrar evlerine geri dönmesini istiyoruz. Evleri boşaltılan ve mülklerine el konulanların evleri, işyerleri iade dilsin. Burada yapılmak istenen tamamıyla Sur içini rant alanına dönüştürmek. Sur’u boşaltıp oradaki insanları bir daha dönmemek üzere göndermek istiyorlar.