(KOS Medya – 20 Şubat 2018)

İstanbul’da başta tarım alanları, meralar, ormanlar ve parklar imara açılırken konut ve ofis stoklarındaki artış devam ediyor. Mevcut konut stoğu 2 milyonu geçerken  15 bin ofis boş kaldı. İstanbul’da AVM’lerin yüzde 20’si ise öldü.

Leyla İlhan’ın Dünya Gazetesi’nde yer alan haberine göre, Coldwell Banker Ülke Başkanı Gökhan Taş, “600 bin adet konut stoku var. Alınan 1.5 milyon ruhsatla birlikte stok 2 milyonu geçiyor” dedi. Ofiste stok miktarının 1.5 milyon metrekareye çıktığı belirtiliyor. Bu da ortalama 100 metrekareden 15 bin ofis demek! 2000’li yılların başından yükselmeye başlayan AVM’de ise yatırımlar doygunluk nedeniyle çok azaldı. Cushman and Wakefield’den yetkililer “İstanbul’da AVM’lerin yüzde 20’si öldü” dedi. JLL Türkiye Ofis Kiralama Direktörü Mahir Mermer, İstanbul’da 5 milyon metrekare ofisin yüzde 25’inin (yani 1 milyon metrekaresinin) boş kaldığını söyledi. Mermer, bu yıl içinde eklenecek 500 bin metrekarelik yeni arzla birlikte bu rakamın 1.5 milyon metrekareye çıkacağını söyledi.

Kiralar yüzde 30 düştü

Kiraların düşmesi nedeniyle 2017’nin kiracılar için iyi, mal sahipleri için ise kötü bir yıl olduğunu, 2015’e göre kiralarda yüzde 30’a varan düşüş yaşandığını belirten Mahir Mermer, “Levent-Maslak hattı gibi lokasyonlarda düşüş daha ciddi oldu. Metrekare başına 45 dolarlık kira bedelleri konuşulurken, bugün en yüksek kira bedelleri 29-30 dolar. Bunu fırsat bilen kiracılar taşınmaya da küçülme yoluna gitti. Ekonomide sıkıntı olmasaydı örneğin Levent’te 45 dolardan 43 dolara varan bir gerileme olurdu. Ancak 1- 2 yıl sonra yine 48-50 dolarları görürdü. Boşluk oranları da yüzde 25’lerde değil ancak yüzde 8 olurdu. Bu boşlukların önemli kısmı da yanlış yatırım sonucu oluşacaktı” diye konuştu. Kirası yüksek bazı kiracıların da kontrat süreleri dolmadan pazarlığa giderek kira indirimi istediğini anlatan Mermer, bir yıl önce kiralayan ile şimdi kiralayan arasında bile yüzde 20 fark olduğunu, yeni kiralayanın daha ucuza oturduğunu söyledi.

Konutta yatırımcı gitti

Sektörün lokomotifi konutta 2017’- de 1 milyon 450 bin satış seviyesine ulaşıldı. 2018 için beklenti 1.5 milyon. Bu gerçekleşir mi? Projeleri tamamlamak üzere olan yatırımcılar satışlardan mutlu değil. Pek çok projede stok oluşuyor. Artan müteahhit sayısı tabloyu ağırlaştırıyor. Coldwell Banker Ülke Başkanı Gökhan Taş, 600 bin adet konut stokunun olduğunu, alınan 1.5 milyon ruhsatla birlikte sayının 2 milyonu geçtiğini söyledi. Fiili stok rakamının 600 binde kalması için bile mevcut ruhsatı alınmışların tamamının satılması gerekiyor. Bu da 1.5 milyon hedefinin gerçekleşmesine bağlı. Ancak piyasayı destekleyecek önlemler alınmazsa, satışların 2017’yi yakalaması zor. En iyimser tahminle fiili konut stokunun erimeyeceği, hatta ciddi ölçüde artacağı söylenebilir.

Kredi faizleri de konut satışlarını zorluyor. Kredili (ipotekli) satışlar yüzde 30 civarına gerilemiş durumda. Yatırımcı değil, ihtiyaç sahibi piyasayı ayakta tutuyor. 81 ili kapsayan REIDIN-GYODER Yeni Konut Fiyat Endeksi’ne göre ocakta konut fiyatlarında bir önceki aya göre yüzde 0.85, geçen yıl ocak ayına göre yüzde 11.74 fiyat artışı kaydedildi. Enflasyonun yüzde 10.35 olduğu düşünülürse fiyat artışın yatırımcı için çok cazip olmadığı anlaşılıyor. REIDIN CEO’su Kerim Alain Bertrand, “Ocak 2018 Endeksi değerleri ele alındığında; satış fiyatları için yüzde 0.85, kira değerleri içinse yüzde 0.26 artış olduğu görülüyor. Hem satış hem de kiradaki artış oranlarının reel anlamda pozitif getiri sağlamadığını söyleyebiliriz. İstanbul ve Ankara da reel artış gözlemlenmeyen illerden” dedi.

AVM’lerin yüzde 20’si öldü

Doygunluk nedeniyle AVM yatırımları azalırken, artan döviz kuru nedeniyle kiracı kaybeden AVM’ler ise boş dükkanları doldurmakta zorlanıyor. Cushman and Wakefield’de Şehir Plancısı olarak çalışan Derya Ben’in hazırladığı AVM raporunda İstanbul’da AVM olmak için yola çıkmış toplam AVM stokunun yaklaşık yüzde 20’sinin başarılı olmadığı belirtildi. Raporda bunların dönüşmek ya da kapanmak durumunda kaldığı kaydedildi. Yabancı yatırımcının da giderek azaldığı bir alan dönüşe AVM’ler de yeni konsept cadde mağazacılığına dönüyor. Artık yatırımcılar tek başına bağımsız bir AVM yapmaktansa konut ve ofislerden oluşan karma projelerinin bir parçası olan ve caddeye yayılan konseptler geliştiriyor. İstanbul’da yapılan ancak boş kalan bazı AVM’lerin de başka projelere dönüştüğü dikkat çekiyor. Türkiye genelinde AVM sayısı 435’e yaklaşırken, İstanbul’da toplam 113 AVM var. İstanbul’da önümüzdeki yıllarda açılması planlanan AVM sayısı ise 11 olarak öngörülüyor. Bunlardan 5’inin 2018’de geri kalanının ise 2019 ve sonrasında açılacağı tahmin ediliyor.