(Sendika.org – 7 Mart 2019)

Şehir hastaneleri yapımı ve hizmetleri için önümüzdeki 3 yılda bütçeden iktidara yakın şirketlere ödenecek miktar ile bu projelerin yarısı kamu bünyesinde inşa edilebilirdi

TÜSİAD ve Koç Üniversitesi tarafından kurulan Ekonomik Araştırma Forumu 2018 3. çeyrek “Bütçe İzleme Raporunu” yayımladı.

Dünya gazetesinden Mehmet Kara’nın haberine göre, raporda Kamu-Özel Ortaklığı (KÖİ) kaynaklı bütçe ödenekleri ve ödenek kalemleri hakkında bilgi verildi. Buna göre, 2019’da KÖİ kapsamında kira, hizmet alımı ve garantiler için ayrılan 13 milyar 699 milyon TL ödeneğin, 3 yıllık bütçe döneminin son yılında iki kattan fazla artarak 28 milyar 205 milyon TL’ye ulaştığı belirlendi.

89 enerji, 42 karayolu ve 23 sağlık tesisi başta olmak üzere KÖİ kapsamında 238 proje bulunuyor. Bu üç sektör sayısal bakımdan en tepede bulunsa da sözleşme değeri açısından bakıldığında en büyük harcama 71 milyar 500 milyon dolar ile havalimanı sektöründe.

 

Kime ne güvence verildiği bilinmiyor

Mega projeleri kamu kaynaklarını kullanarak fonlayan KÖİ kapsamında ihale edilen projelere döviz bazlı kâr garantisi veriliyor. İhale edilen projelerin maliyeti ve verilen kâr garantisi çoğu proje için gizliliğini korurken bu durum KÖİ kapsamında faaliyete başlayan işletmelerin bütçedeki mali etkisi net olarak görülemiyor.

Ödeneklerin “Bütçe labirentlerinde ödenek aranarak” bulunabildiği, onların da tam olarak durumu yansıtmadığı vurgulanan raporda, “Kamu otoritesinin konunun uzmanı olmayan vatandaşlar için KÖİ ödemelerinin raporlanmasını yapması mali saydamlığın ve yürütmenin hesap verebilirliğinin bir gereği olarak görülmektedir” deniliyor.

KÖİ proje ve işletmelerine yönelik kolay izlenebilirlik amacıyla şu öneriler sıralanıyor:

  • Merkezi Yönetim Bütçesinde KÖİ projelerinin ayrı kalemler olarak gösterilmesi,
  • Bütçe ekine ayrı bir cetvel açılması,
  • Ödemelerin Hazine Bütçesinden yapılarak ayrı bir kalemde izlenmesi,
  • Kurumların web sitelerinde bilgi vermesi,
  • Merkez Bankası’ndaki Risk Hesabı yerine Hazine ve Maliye Bakanlığı bütçesine kalem açılması.

Geleceğimiz ipotek altında

Raporda öngörülen verilere göre yalnızca sağlık sektörü, karayolları ve Kredi Garanti Fonu (KGF) için bütçeden yapılacak ödeme 2021 yılında 28 milyar 205 milyon TL’ye ulaşıyor. Sağlık sektörü harcamalarının detaylı paylaşıldığı raporda şehir hastanelerinin yapımı ve hizmet alımı için önümüzdeki 3 yılda bütçeden toplam 37 milyar 185 milyon TL harcanacak. Bu harcama döviz bazlı olduğu için dövizin artışına göre bütçeye binen yük katlanacak. Oysaki sağlık sektöründe imza atılan 23 projenin toplam sözleşme değeri 12 milyar 57 milyon dolar, yani bugünün kuruyla yaklaşık 65 milyar TL.

Şehir hastaneleri yapımı ve hizmetleri için önümüzdeki 3 yılda bütçeden ödenecek miktar ile bu projelerin yarısı kamu bünyesinde inşa edilebilirdi. Ancak bu hastaneler onlarca yıl sürecek kar ve hasta garantisi ile birlikte iktidara yakın şirketlere verildi. Bu veriler sadece şehir hastanelerinin yarattığı kamu zararını gösterirken KÖİ kapsamında ihale edilen toplam sözleşme değeri 140 milyar doların üzerinde. Bu da yüz milyarlarca liranın gelecekte KÖİ projelerini üstelenen şirketlere dağıtılacağını gösteriyor.